Jeśli zastanawiają się Państwo, czy dziecko jest bardziej pobudliwe, ma więcej energii niż rówieśnicy, trudno mu się skupić, wszędzie go pełno lub zapomina wiadomości, które dopiero co przyswoił w szkole, warto rozważyć diagnozę w kierunku ADHD. Zaburzenia te mogą (ale nie muszą) cechować się nadpobudliwością psychoruchową, impulsywnością, trudnościami w regulacji emocji i relacjami z rówieśnikami. Mogą także dotyczyć tylko trudności w skupieniu uwagi, zapamiętywaniu treści, trudnościami w pozbieraniu myśli, wykonaniu powierzonych zadań. Możliwa jest również kombinacja tych dwóch biegunów. Nasi diagności posługują się wystandaryzowanym narzędziem CONNERS-3, który uzupełniają o szczegółowy wywiad i obserwację.
Jak wygląda diagnoza ADHD – krok po kroku
Diagnoza ADHD to proces, którego celem jest zrozumienie profilu uwagi, impulsywności i poziomu aktywności dziecka oraz wyznaczenie klarownej ścieżki działania – w domu, w szkole i w terapii. Rekomendowany wiek rozpoczęcia diagnozy to od 6. roku życia, a najbardziej preferowany – wiek szkolny, kiedy wymagania środowiskowe najlepiej pokazują trudności w koncentracji, organizacji i samokontroli.
1) Konsultacja wstępna z rodzicami/opiekunami
Pierwsze spotkanie (najczęściej bez dziecka) służy temu, aby:
- omówić trudności obserwowane w domu i w szkole,
- zebrać historię rozwoju i dotychczasowe formy wsparcia,
- wyjaśnić przebieg procesu diagnostycznego i odpowiedzieć na pytania,
- ustalić indywidualny plan spotkań oraz dobór narzędzi.
2) Dwa spotkania z dzieckiem – obserwacja w oparciu o próby kliniczne i zadania
Kolejny etap to dwa spotkania z dzieckiem, podczas których prowadzimy obserwację zachowania w oparciu o zadania i próby kliniczne. Ocenie podlegają m.in.:
- pamięć robocza,
- elastyczność myślenia,
- „przepustowość” uwagi (ile informacji dziecko jest w stanie przetworzyć naraz),
- koncentracja, rozpraszalność i tempo pracy,
- nadruchliwość i poziom aktywności,
- hamowanie impulsów i samokontrola,
- identyfikacja oraz regulacja emocji,
- relacje społeczne i funkcjonowanie w kontakcie,
- wykonywanie złożonych poleceń i organizacja działania.
Dzięki temu widzimy nie tylko nasilenie objawów, ale też ich kontekst oraz mocne strony dziecka.
3) Kwestionariusze i wywiad – Conners-3 / DIVA (oraz ABAS-3)
W diagnozie korzystamy ze standaryzowanych narzędzi, które pozwalają zebrać informacje z różnych perspektyw.
- Conners-3 – kwestionariusze oceniające objawy ADHD i trudności towarzyszące.
Conners-3 zawsze wypełniają rodzice oraz nauczyciele (niezależnie od wieku dziecka), aby ocenić funkcjonowanie w co najmniej dwóch środowiskach. - U starszych dzieci i nastolatków dodatkowo wprowadzamy narzędzie do samoopisu: DIVA (Young) lub Conners-3 (samoopis) – w zależności od wieku i możliwości dziecka. Pozwala to uwzględnić perspektywę samego dziecka/nastolatka i lepiej zrozumieć jego subiektywne doświadczenie trudności.
Dodatkowo często rekomendujemy:
- ABAS-3 – narzędzie do oceny zachowań adaptacyjnych, czyli praktycznych umiejętności dnia codziennego (np. samodzielność, komunikacja, organizacja, funkcjonowanie społeczne). Pomaga sprawdzić, jak trudności z uwagą i samokontrolą przekładają się na realne funkcjonowanie oraz gdzie wsparcie będzie najbardziej potrzebne.
4) Rozszerzenie diagnozy – gdy potrzebujemy pełniejszego obrazu
Jeśli diagnosta uzna to za zasadne, diagnoza może zostać rozszerzona o dodatkowe obszary, w szczególności dotyczące lęku i depresji. To ważne, ponieważ objawy w tych obszarach mogą nasilać trudności z koncentracją i regulacją emocji lub je maskować.
5) Spotkanie podsumowujące – przekazanie diagnozy i omówienie dalszych kroków
Ostatnie spotkanie odbywa się z rodzicami/opiekunami i jest ważnym etapem domykającym cały proces. To nie tylko moment, w którym rodzice otrzymują dokument podsumowujący diagnozę i przebieg procesu diagnostycznego, ale przede wszystkim przestrzeń na:
- szczegółowe omówienie wyników i wniosków,
- wyjaśnienie, co one oznaczają w codziennym funkcjonowaniu dziecka,
- zadanie pytań i rozwianie wszelkich wątpliwości,
- doprecyzowanie rekomendacji oraz kolejnych kroków (w domu, w szkole i w ewentualnej terapii).
6) Standard diagnostyczny – diagnoza różnicowa i współwystępowanie
Standardem rzetelnej diagnozy ADHD jest uwzględnienie diagnozy różnicowej oraz możliwości współwystępowania innych trudności neurorozwojowych. Z tego powodu zazwyczaj rekomendujemy równoległą ocenę w kierunku spektrum autyzmu – i często realizujemy diagnozy łączone: ADHD + spektrum autyzmu, aby jak najtrafniej dobrać formy wsparcia.
Zapraszamy na konsultację i diagnozę w kierunku ADHD do Gabinetu Promyk w Warszawie ul. Odolańska 10. (Mokotów)